Μήδεια 2

Εχθές βράδυ, παρακολούθησα τη νέα δουλειά του Δημήτρη Παπαϊωάννου, με τον τίτλο "Μήδεια 2", στο θέατρο "Παλλάς".

Ομολογώ πως περίμενα να δω κάτι σαν το "2" αλλά η παράσταση με εξέπληξε, αφού ουδεμία σχέση είχε μ' αυτό.

Πρόκειται για τον μύθο της Ευριπίδειας "Μήδειας" αλλά από μία εσωτερική οπτική γωνία. Παρακολουθώντας τα τεκταινόμενα, αντιλαμβάνεσαι πως παρακολουθείς την ιστορία της Μήδειας, του Ιάσονα, των Αργοναυτών και της Κρέουσας, χωρίς όμως να περιγράφονται γεγονότα αλλά συναισθήματα και ψυχικές καταστάσεις.

Βλέπεις εμπρός σου τα συναισθήματα της Μήδειας, του Ιάσονα, τις ψυχικές διαθέσεις των ηρώων, έναν εκπληκτικό σκύλο-ένστικτο (Άρης Σερβετάλης) και μια ατέρμονη προσπάθεια ισορροπίας ανάμεσα στο λογικό και την παρόρμηση.

Ιστορία πιο επίκαιρη από ποτέ, μουσική επένδυση εξαιρετική και ερμηνείες αξιοσημείωτες.

Παρά το γεγονός ότι δεν πήγα και με...τσακίρ-κέφι που λένε, η παράσταση με οδήγησε σε μία περίεργη κατάσταση μέσα από την οποία άρχισαν να απαντώνται ένα προς ένα πολλά από τα ερωτήματα που έθεσα ποτέ στον εαυτό μου (αν οι απαντήσεις ήταν οι σωστές κανείς δεν ξέρει ακόμα).

Ναι, η Μήδεια σκοτώνει τα παιδιά της -σύμφωνα μ' αυτήν την εκδοχή του μύθου, καθώς υπάρχουν πολλές- αλλά τα θέλει πράγματι νεκρά;

Πόσο κοντά είναι καμιά φορά η απελπισία από τη λύση; Και πόσο εύκολο είναι τελικά, εκεί που νομίζεις πως δεν έχεις καμία επιλογή, να κοιτάξεις μια στιγμή μέσα σου και να δεις ότι υπάρχει όχι απλά "επιλογή", αλλά μια λύση που σε κάνει ευτυχισμένο.

Πόσοι όμως από μας αναζητούμε την ευτυχία; Και πόσοι έχουμε τη δύναμη να μη "μουτζώνουμε" τα όμορφα όταν δυσκολεύουν αλλά να τα υπερασπιζόμαστε (διότι τίποτα το πολύ καλό δεν είναι εύκολο) ;

Όχι, δεν είμαι ούτε έξυπνη, ούτε έξτρα-super-συνειδητοποιημένη. Απλά ξέρω πως το καλο μου μου το κυνηγάω, κι αν δεν είναι εύκολο, το διαπραγματεύομαι...

Γι αυτό και όσο κι αν πληγώνομαι, βρίσκω τη δύναμη να αντέχω και να μην καταρρέω, γνωρίζοντας καλά πώς την αλήθεια ο καθένας από μας την έχει μέσα του, αρκεί να βρει το θάρρος να την υπερασπιστεί, ακόμη και κόντρα σε όσους μας αποπροσανατολίζουν...Άλλωστε πολλοί από εκείνους που δε βρήκαν την ευτυχία που έχουμε αγγίξει εμείς, θα προσπαθούσαν με διάφορους τρόπους να υποβιβάσουν τη δική μας, προκειμένου να νιώθουν εκείνοι ασφαλείς και επιβεβαιωμένοι.

Από την άλλη βέβαια, κανείς δεν ευθύνεται για τη δυστυχία μας όταν προδίδουμε τα πιο μεγάλα μας "θέλω". Και κανείς ποτέ δεν είπε ότι η ευτυχία είναι εύκολη κατάκτηση...Απαιτεί κόπο, ωριμότητα, θυσίες και αδιάκοπη προσπάθεια...

Η Μήδεια, δεν άντεξε την προδοσία του Ιάσονα και γύρισε την πλάτη της στη λύση και την ομορφιά της ζωής (τα παιδιά της) παραδίδοντας την ψυχή της στην απελπισία και τον παραλογισμό...

Κι αν η Μήδεια, σκότωσε τα παιδιά της με άλλοθι τη βαριά προδοσία που υπέστη, όταν κάποιος απαρνιέται κάτι πολύ όμορφο επειδή ήταν δύσκολο, τι άλλοθι έχει; Και πώς μας φαίνεται αυτή η επιλογή 10 χρόνια μετά, στον απολογισμό μιας ζωής; Και πόσο "άλυτα" και "σοβαρά" θα φανούν τότε τα προβλήματα που στο παρόν οδήγησαν στο "χαμό" και στο "τέλος" μιας ευτυχισμένης κατάστασης, θυσία στο βωμό της παραίτησης;

Σκέφτεται κανείς μας ότι από στιγμή σε στιγμή όλες οι ευκαιρίες μας να πούμε πράγματα που δεν είπαμε, να κάνουμε πράγματα που δεν κάναμε και να ολοκληρώσουμε μισοτελειωμένες μας υποθέσεις μπορεί να σβήσουν από κάτι αναπάντεχο;

Αν ξέραμε ότι θα πεθάνουμε σε ένα μήνα, τι θα θέλαμε να κάνουμε; Και γιατί δεν το κάνουμε τώρα (όπως μια φίλη μου είπε κάποτε) ; Αν ο Ιάσονας, ήξερε τι θα συνέβαινε στη ζωή του μετά την προδοσία, θα το σκεφτόταν άραγε ξανά πριν τη διαπράξει ή αμετανόητος και αλαζώνας θα έπειθε τον εαυτό του πως έκανε "το αναπόφευκτο";

Φεύγοντας χθες βράδυ από το Παλλάς, συνειδητοποίησα ότι παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζω και τα λάθη που αναγνωρίζω πως έχω κάνει, η συνείδησή μου παρέμεινε καθαρή αφενός διότι ζήτησα συγγνώμη (από όποιον και όταν έπρεπε στη ζωή μου) και αφετέρου γιατί πάντα ως τώρα είχα και τη δύναμη και τη θέληση να τα διορθώσω. Και επιτρέψτε μου να πιστεύω ότι τελικά, αυτό είναι που μετράει...

Εν πάσει περιπτώση, αρκετά φιλοσοφήσαμε με τη "Μήδεια 2" αλλά τι να κάνουμε; Δε θα αυτολογοκριθούμε κι όλας ;)

Σας φιλώ!

Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου

Η Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου ήταν αητός. Σίγουρα με φτερά.

Τα φτερά δεν τα χρειάζονται μόνο όσοι θέλουν να πετάξουν. Τα φτερά δίνουν ζωή και σ' εκείνους που δεν σκοπεύουν να πετάξουν ποτέ -σαν να σνομπάρουν την αιωνιότητα- και όμως χρειάζονται ένα ταλέντο αχόρταγο να τους βασανίζει και κάθε στιγμή να τους εκδικείται κι εκείνοι να δημιουργούν επάνω του σχεδόν φασιστικά.

Τα φτερά είναι το ταλέντο. Άλλος τα ανοίγει και πετά, κι άλλος απολαμβάνει -σχεδόν μαζοχιστικά- την άρνησή του να πετάξει και γίνεται σιγά-σιγά αυτό που εγώ λέω "μάγκας". Γιατί αν το ταλέντο σε κάνει και πετάς, το να μπορείς να πετάξεις το ταλέντο σου από πάνω σου σε κάνει ταλαντούχο. Και σε κάνει και τραγικό μαζί.

Η Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου γενήθηκε στο Αϊδίνι της Μικρασίας το 1893. Έζησε τη βία του ξεριζωμού και γλίτωσε τη σφαγή στιβαγμένη σε κάποια περιβόητη μαούνα του 1922, μαζί με τη μάνα και τα δυο παιδιά της: τη Μαίρη και την Καίτη.

Επέζησε της Μικρασιατικής καταστροφής, επέζησε του θανάτου του λατρμένου δεύτερου άντρα της, επέζησε του θανάτου της μάνας, επέζησε του θανάτου του παιδιού της, της Μαίρης της. Επέζησε του τζόγου, επέζησε της εκμετάλλευσης, επέζησε της αχαριστίας. Τα έζησε όλα και πέθανε γύρω στα 80 της χωρίς να χαρεί τιμών και βραβείων και εξακολουθώντας να τα σνομπάρει αφόρητα όλα αυτά, όπως μόνο ένας χαρισματικά ταλαντούχος άνθρωπος ξέρει να σνομπάρει αυτονόητα όλα και όλους όσοι εκθειάζουν το ταλέντο του.

Το ταλέντο δεν είναι κάτι για το οποίο προσπαθείς, είναι κάτι που σου δόθηκε εν αγνοία σου (είτε εσύ το εξέλιξες είτε το παράτησες να βαριανασαίνει εντός σου και κάθε τόσο ξεφυσάς αναστεναγμούς και βάρη). Άρα είναι αφόρητα ηλίθιο να κομπάζεις γι αυτό...Και η γιαγιά Ευτυχία ήταν διαολεμένα έξυπνη.

Ήταν μορφωμένη. Διάβαζε πολύ. Έπαιξε ρόλους στα σανίδια, σε τραπέζια καφενείων με μπουλούκια, σε πλατείες...Τελικά έγραψε τραγούδια. Πολλά τραγούδια. Τα περισσότερα τα έκανε στάχτη όταν προσπαθούσε να ανάψει τη φωτιά της σόμπας της να ζεσταθεί και δεν έβρισκε προσάναμμα...Άρπαζε ένα χαρτί από το γραφείο της, το τύλιγε και τ' άναβε... Κι ύστερα ο άντρας της φώναζε και εξαγριωνόταν κι εκείνη απαντούσε αδιάφορα "στίχοι ήταν; σιγά μωρέ..."

Πολλά από τα τραγούδια της μελοποιήθηκαν από σπουδαίους συνθέτες: Τσιτσάνης, Μπακάλης, Χατζιδάκις, Χιώτης, Καλδάρας...Και άλλα τόσα της τα αγόρασαν "φτηνοί" άνθρωποι για ένα πακέτο τσιγάρα ή μια φρατζόλα ψωμί όταν τα είχε ανάγκη, κι ύστερα κόμπαζαν ως μεγάλοι στιχουργοί.

Ο Μάνος Ελευθερίου γράφει (βλ. το πρόγραμμα της παράστασης "Ευτυχία Παπαγιαννοπούοου" σκην. Πέτρου Ζούλια, με τη Νένα μεντή):

"Το κακό είναι ότι πουλούσε τραγούδια σε άθλιους στιχουργούς, οι οποίοι είχαν μια οικονομική επιφάνεια, και καμώνονταν τους σπουδαίους και μέχρι σήμερα βλέπω να τα αναλύουν μικροβιολόγοι του τραγουδιού ως υποδειγματικά και αντιπροσωπευτικά δείγματα στιχουργικής του καθενός. Όμως τα τραγούδια "φωνάζουν" από μακριά ότι είναι δικά της. Έχουν το ύφος της, την τεχνικη της, τη μαστοριά της [..] κυρίως έχουν πάνω τους τα δακτυλικά της αποτυπώματα."

Ενδεικτικά αναφέρω μερικά από τα τραγούδια που έγραψε:

"Είμ' αητός χωρίς φτερά", "Πάρε το δάκρυ μου", "Απ' τα ψηλά στα χαμηλά", "Γεντί Κουλέ", "Είμαστε αλάνια", "Δυο πόρτες έχει η ζωή", "Η Μαλάμω", "Μου σπάσανε το μπαγλαμά", "Λίγο λίγο θα με συνηθίσεις", "Όνειρο απατηλό", "Περασμένες μου αγάπες", "Στ' Αποστόλη το κουτούκι", "Το τελευταίο βράδυ μου"...

Αφορμή γι αυτό το post στάθηκε η παράσταση που είδα χθες βράδυ: "Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου", με τη Νένα Μεντή ως Ευτυχία και σκηνοθεσία του Πέτρου Ζούλια.
Δε θα περιγράψω μήτε θα "αναμεταδώσω" κάτι από την παράσταση. Θα πω μόνο πως η Νένα Μεντή είναι συγκλονιστική και πως όποιος δεν δει ούτε φέτος αυήν την παράσταση (συνεχίζεται για δεύτερη χρονιά) θα έχει σίγουρα χάσει κάτι πολύ σπουδαίο...

Θα τελειώσω το φτωχό αυτό post (τίποτα δε μπορώ να γράψω που να αγγίξει το μέγεθος αυτής της γυναίκας) με λίγα αποσπάσματα από συνεντεύξεις της που βρίσκονται στο πρόγραμμα της παράστασης (το οποίο επίσης συστήνω να αγοράσετε).

12/2/1970, συνέντευξη στον Δ. Λυμπερόπουλο:
"...Κάθισε. Μπορεί να είναι η τελευταία μου συνέντευξη, και θέλω να τα πω. Ξέρεις, με τόσα σουξέ, γιατί δεν αξιοποιήθηκα οικονομικώς; Γιατί, μετά τον θάνατο της κόρης μου, το 1960, για να ξεχάσω, στράφηκα στα χαρτιά. Ήταν η καταστροφή μου. Ξενύχτια, εμπνεύσεις, μόχθος, χάθηκαν πάνω στην πράσινη τσόχα. Όλα έγιναν καπνός. Το λέω και σε κάποιο στίχο μου: Μα ήταν σκάρτη η ζαριά/ κι έτσι βγήκα μια βραδιά χαμένη."

1970, στο περιοδικό "ΓΥΝΑΙΚΑ":
"Το λαικό τραγούδι είναι ρωμαλέο. Είναι δυνατός αρμός που μας ενώνει με τα περασμένα, με την πλούσια παράδοσή μας σε λαϊκή τέχνη, λαϊκή μουσική [...] Βλέπετε τον Έλληνα, μερακλώνεται, και σηκώνεται και χορεύει ζεϊμπέκικο. Ας είναι και βιομήχανος. Δε λέω τον σνομπ, αλλά τον άλλο, που παθιάζεται και στριφογυρίζει, ζώντας κείνη τη στιγμή τους πόθους του και τα όνειρά του...Βαλσαμώνει τον πόνο του[...] Αλλά τι είναι έμπνευση, από πού έρχεται; Εγώ, ξαφνικά, εκεί που κάθομαι, παίρνω το μολύβι και αραδιάζω. Μια παρόρμηση είναι, που με κρατά ακόμα στη ζωή."

Καληνύχτα, γιαγιά Ευτυχία...

Νά 'χαμε να λέγαμε (κι ας κλαίγαμε)

Έχω κοιμηθεί συνολικά οχτώ ώρες τα τελευταία τρία εικοσιτετράωρα. Κοιμάμαι στις 05.00 και ξυπνάω στις 07.30. Κοιμάμαι στις 05.00 για άγνωστο σ' εμένα λόγο. Νυστάζω, αλλά δε θέλω να κοιμηθώ. Απλά δε θέλω. Ξυπνάω στις 07.30 γιατί έχουμε μάστορα που βάφει το σπίτι (τον λένε Ζίκο for Christ's sake...).

Απολαμβάνω το να είμαι ξύπνια τη νύχτα. Η νύχτα έχει μια δική της ιδιότυπη αίσθηση ηρεμίας που όσο κι αν νομίζουμε ότι προκαλείται από την εξωτερική ησυχία, πιστεύω πως στην πραγματικότητα προκαλείται από την εσωτερική μας σιωπή. Τη νύχτα σωπαίνουμε στα γενικά και μιλάμε μόνο για τα ειδικά -αν μιλήσουμε.

Γι αυτό, μάλλον, δεν κοιμάμαι τελευταία τις νύχτες. Μια εσωτερική μου ανάγκη για επικοινωνία συγκρούεται με μια εξωτερική ανάγκη για σιωπή. Θέλω να επικοινωνήσω με όσα αγαπώ και δε βρίσκω τον τρόπο. Θέλω να πάω σε μια έκθεση ζωγραφικής, να διαβάσω ένα βιβλίο, ένα θεατρικό έργο, να δω μια ταινία, να πάω μια βόλτα...Κι όμως σωπαίνω, λες και μου πάτησαν το mute στη ζωή.

Δεν μου το πάτησαν όμως. Το πάτησα εγώ. Mute...Και τώρα σιωπή. Μόνο που αυτό δεν μου έφερε την ηρεμία που αποζητούσα. Μου έφερε μόνο θλίψη. Είχα δίκιο τελικά...Δε λειτουργεί σ' εμένα η πάγια συμβουλή φίλων και γνωστών "άραξε λίγο, μην ασχοληθείς με τίπτοα αυτόν τον καιρό, ξεκουράσου". Εγώ στο mute τρελλαίνομαι, φίλε μου, βραχυκυκλώνω και δαγκώνω την ουρά μου.

Η ηρεμία μου προέρχεται πάντα από τη δράση. Έτσι είμαι. Ή έτσι δίδαξα τον εαυτό μου να είναι. Σε κάθε περίπτωση, καιρός για διαπασών...

p.s. Είμαι πολύ αστεία με τα ματια θολά και μισκόκλειστα από τη νύστα. Μιλάμε όμως για μεγάλο νούμερο...

Confusion will be my epitaph...

"...Between the iron gates of fate
the seeds of time were sown
and watered by the deeds of those
who know and who are known;

Knowledge is a deadly friend
when no one sets the rules.
The fate of all mankind I see
is in the hands of fools.

Confusion will be my epitaph.
As I crawl a cracked and broken path
If we make it we can all sit back
and laugh
but I fear tomorrow Ill be crying..."